Pracownia Zarządzania i Rozwoju w Edukacji

1. Wspieranie przedszkoli i szkół we wdrażaniu zmian wynikających z Reformy26. Kompas Jutra, ukierunkowanych na tworzenie szkoły wymagającej, wspierającej i przyjaznej rozwojowi ucznia.

Od 1 września 2026 r. wszystkie dzieci uczęszczające do przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego realizują nową podstawę programową.
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej będzie wdrażana sukcesywnie, tj. począwszy od 1 września 2026 r. w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej. Jednocześnie nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa będzie stosowana począwszy od 1 września 2027 r. w klasach VIII.
Podstawa programowa dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej będzie obowiązywać od dnia 1 września 2026 r. wszystkie dzieci.
Celem reformy jest poprawa jakości i efektywności kształcenia w szkołach, w szczególności w zakresie kształcenia kompetencji i rozwoju praktycznych umiejętności uczniów.
Dla dyrektora oznacza to konieczność wcześniejszego przygotowania rady pedagogicznej do zmian. Chodzi nie tylko o analizę nowych podstaw programowych, ale też o zaplanowanie pracy zespołów przedmiotowych, wybór programów nauczania, przygotowanie informacji dla rodziców oraz sprawdzenie, czy szkoła dysponuje odpowiednimi zasobami organizacyjnymi. Reforma zakłada m.in. większy nacisk na kompetencje, doświadczenia edukacyjne, interdyscyplinarność, pracę projektową i informację zwrotną.

2. Szkoła miejscem budowania odporności społecznej – kształtowanie postaw patriotycznych, obywatelskich i prospołecznych oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i innych.

Szkoły w realizacji swoich zadań powinny aktywnie wspierać rozwój postaw patriotycznych, społecznych i obywatelskich.
W praktyce dyrektor powinien sprawdzić, czy działania wychowawcze nie ograniczają się do akademii i uroczystości. Ten kierunek można realizować przez samorządność uczniowską, wolontariat, projekty lokalne, edukację obywatelską, pierwszą pomoc, współpracę ze służbami i organizacjami społecznymi. Ważne jest także powiązanie go z programem wychowawczo-profilaktycznym szkoły, tak aby działania były systematyczne i możliwe do udokumentowania.

3. Edukacja zdrowotna w szkole – promowanie zdrowego stylu życia, aktywności ruchowej oraz przygotowanie uczniów do odpowiedzialnych zachowań prozdrowotnych i udzielania pierwszej pomocy.

Priorytet dotyczy promowania zdrowego stylu życia, aktywności ruchowej, odpowiedzialnych zachowań prozdrowotnych oraz przygotowania uczniów do udzielania pierwszej pomocy. Znaczenie tego priorytetu wzmacnia fakt, że od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna jest przedmiotem obowiązkowym, we wszystkich oddziałach klas IV–VIII szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży oraz w klasach I–III szkół ponadpodstawowych (liceów ogólnokształcących, techników i branżowych szkół I stopnia) – w dwóch wybranych przez dyrektora klasach. Nieobowiązkowym przedmiotem jest edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne.
W związku z różnymi możliwościami organizacji tych zajęć w szkołach ponadpodstawowych (klasy I i II albo II i III albo I i III) w rozporządzeniu określono również ich organizację w okresie przejściowym.
W stosunku do uczniów, którzy w roku szkolnym 2026/2027 rozpoczną kształcenie w klasie I liceum ogólnokształcącego, technikum lub branżowej szkoły I stopnia dyrektor szkoły podejmie decyzję w których klasach uczniowie będą mieć zajęcia edukacji zdrowotnej. W przypadku uczniów liceum ogólnokształcącego, technikum i branżowej szkoły I stopnia, którzy w roku szkolnym 2026/2027 będą się uczyli w klasie II tych szkół, edukacja zdrowotna, będzie realizowana w klasie II w roku szkolnym 2026/2027 i w klasie III w roku szkolnym 2027/2028 (§ 20 ust. 1 rozporządzenia). Natomiast w stosunku do uczniów liceum ogólnokształcącego i technikum, którzy w roku szkolnym 2026/2027 będą się uczyli w klasie III tych szkół, edukacja zdrowotna będzie realizowana tylko w klasie III (załącznik nr 19 i 21 do rozporządzenia), a w stosunku do uczniów klasy III branżowej szkoły I stopnia, która rozpoczyna się z dniem 1 września 2026 r., edukacja zdrowotna będzie realizowana tylko w klasie III tej szkoły, w której kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2026 r. (§ 20 ust. 2 rozporządzenia).
MEN podało, że obowiązkowe będą m.in. działy dotyczące bezpieczeństwa, higieny cyfrowej, odżywiania, profilaktyki uzależnień, zdrowia psychicznego, fizycznego i społecznego oraz pierwszej pomocy.
Dla szkół oznacza to konieczność nie tylko ułożenia planu lekcji, ale też przygotowania kadry i zaplecza merytorycznego. Dyrektor powinien ustalić, kto będzie prowadził zajęcia, jak zostaną one wpisane w organizację pracy szkoły i jak połączą się z działaniami pedagoga, psychologa, pielęgniarki szkolnej oraz wychowawców. Ponadto edukacja zdrowotna nie powinna funkcjonować w oderwaniu od realnych problemów uczniów: przeciążenia, stresu, zaburzeń relacji, braku aktywności fizycznej czy trudności psychicznych.

4. Promowanie higieny cyfrowej i aktywności off-line. Rozwijanie umiejętności bezpiecznego poruszania się w sieci i krytycznego myślenia, w tym odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji, a także korzystania z funkcjonalności i zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.

Kolejny kierunek polityki oświatowej państwa obejmuje promowanie higieny cyfrowej i aktywności offline. MEN wskazuje na rozwijanie umiejętności bezpiecznego poruszania się w sieci, krytycznego myślenia, odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji oraz korzystania z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej. Ten priorytet ma szczególnie praktyczny charakter. Szkoły będą musiały określić, jak uczniowie korzystają z telefonów, internetu, narzędzi AI i platform edukacyjnych. W tym obszarze kierunki podkreślają potrzebę mądrego, a nie tylko ograniczającego podejścia do technologii.
Ważnym elementem realizacji tego priorytetu jest Zintegrowana Platforma Edukacyjna, która zapewnia dostęp do bezpłatnych cyfrowych materiałów edukacyjnych zgodnych z podstawą programową oraz umożliwia m.in. tworzenie kursów, udostępnianie materiałów i monitorowanie postępów.
Dyrektor powinien więc zaplanować nie tylko szkolenia z obsługi ZPE, ale także zasady dokumentowania jej wykorzystania. Ma to znaczenie także dlatego, że wykorzystywanie ZPE w procesie dydaktycznym zostało wskazane jako jeden z obszarów kontroli kuratorów w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.

5. Rozpoznawanie potrzeb dzieci i młodzieży z wykorzystaniem oceny funkcjonowania w środowisku przedszkolnym i szkolnym. Wspieranie przedszkoli i szkół w zakresie współpracy z rodzicami w procesie edukacji, pomocy psychologiczno – pedagogicznej i wychowania w celu zapewnienia spójności i skuteczności wsparcia udzielanego każdemu dziecku.

Kierunek ten dotyczy rozpoznawania potrzeb dzieci i młodzieży z wykorzystaniem oceny funkcjonowania w środowisku przedszkolnym i szkolnym. MEN akcentuje także znaczenie współpracy z rodzicami w procesie edukacji, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i wychowania, tak aby wsparcie udzielane dziecku było spójne i skuteczne. Dlatego kierunki polityki oświatowej powinny znaleźć odzwierciedlenie w stałym współdziałaniu nauczycieli, specjalistów i rodziców. Szkoła powinna patrzeć na ucznia nie tylko przez pryzmat ocen, frekwencji i zachowania, ale także funkcjonowania społecznego, emocjonalnego i poznawczego. W praktyce oznacza to potrzebę sprawnego przepływu informacji między nauczycielami, specjalistami i rodzicami.
Dyrektor powinien zadbać, aby rozpoznawanie potrzeb ucznia było procesem ciągłym, a nie jednorazową diagnozą wykonywaną dopiero wtedy, gdy pojawia się poważny problem.

6. Profilaktyka uzależnień behawioralnych i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej. Wspieranie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz udzielanie pomocy w kryzysach psychicznych.

Priorytet obejmuje profilaktykę uzależnień behawioralnych, przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej, wspieranie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz udzielanie pomocy w kryzysach psychicznych. Ten obszar powinien być jednym z kluczowych elementów programu wychowawczo-profilaktycznego. Uzależnienia behawioralne obejmują m.in. nadmierne korzystanie z internetu, gier, mediów społecznościowych czy urządzeń ekranowych. W połączeniu z cyberprzemocą i pogarszającym się dobrostanem psychicznym uczniów tworzy to jeden z najtrudniejszych problemów wychowawczych współczesnej szkoły.
Dyrektor powinien sprawdzić, czy szkoła ma aktualne procedury reagowania na przemoc, cyberprzemoc, autoagresję, izolację ucznia i kryzys psychiczny. Procedury muszą być znane nie tylko nauczycielom, ale też uczniom i rodzicom. Istotna jest również współpraca z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, ośrodkami interwencji kryzysowej, policją, sądem rodzinnym i organizacjami wspierającymi dzieci.

7. Wspieranie podejmowania świadomych decyzji edukacyjno-zawodowych, ze szczególnym uwzględnieniem doradztwa zawodowego i promocji kształcenia zawodowego. Upowszechnienie nowej oferty kształcenia zawodowego wypracowanej z branżami.

Kolejny rok pracy w celu upowszechniania świadomego wyboru ścieżki kształcenia, ze szczególnym uwzględnieniem doradztwa zawodowego i promocji kształcenia zawodowego. MEN wskazuje również na upowszechnianie nowej oferty kształcenia zawodowego wypracowanej z branżami. W szkołach podstawowych oznacza to potrzebę wcześniejszego przygotowywania uczniów do wyboru szkoły ponadpodstawowej. Doradztwo nie powinno ograniczać się do klasy VIII ani do jednego spotkania informacyjnego. Powinno obejmować rozpoznawanie predyspozycji, rozmowy o zawodach, spotkania z przedstawicielami szkół branżowych i techników oraz współpracę z rodzicami.
W szkołach ponadpodstawowych szczególne znaczenie będzie miała współpraca z pracodawcami, branżami i instytucjami rynku pracy.
W dokumencie MEN zadania kontrolne kuratorów obejmują także branżowe centra umiejętności, w tym ocenę wpływu ich powstania na proces uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych oraz na działalność innych jednostek systemu oświaty.

8. Wspieranie ciekawości i aktywności poznawczej uczniów poprzez promowanie kształcenia interdyscyplinarnego i pracy projektowej oraz wykorzystywanie oceniania kształtującego i informacji zwrotnej w pracy z uczniem.

Ten kierunek dotyczy wspierania ciekawości i aktywności poznawczej uczniów przez promowanie kształcenia interdyscyplinarnego, pracy projektowej, oceniania kształtującego i informacji zwrotnej. Jest on bezpośrednio związany z założeniami Reformy 26 „Kompas Jutra”. W roku szkolnym 2026/2027 tydzień projektowy może być organizowany w klasach IV–VIII, jeżeli zdecyduje o tym dyrektor szkoły.
Priorytet podkreśla znaczenie informacji zwrotnej: uczeń powinien wiedzieć nie tylko, jaką otrzymał ocenę, ale co już potrafi, co wymaga poprawy i jak może dalej pracować.

Opracowanie na podstawie:

1. https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-20262027
2. https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-zdrowotna-i-edukacja-zdrowotna—zdrowie-seksualne—rozporzadzenia-ministra-edukacji-podpisane
3. Sebastian Paczos https://portalwpe.pl/kierunki-polityki-oswiatowej-panstwa-na-rok-szkolny-2026-2027/